Nietolerancja histaminy Nietolerancja histaminy

Alergia a nietolerancja pokarmowa

Nietolerancja pokarmowa i alergia pokarmowa mają podobne podłoże, ale są to dwa różne schorzenia. Ze względu na podobieństwo objawów są dość często mylone. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), około 15-20% populacji cierpi na różne postaci alergii, a około 3-5% na nietolerancje pokarmowe, częstość występowania nietolerancji pokarmowych obserwuje się coraz częściej w ciągu ostatnich dwóch dekad. Podstawową, różnicą pomiędzy tymi schorzeniami jest to, że w przypadku alergii mamy do czynienia z reakcją ze strony układu immunologicznego (układ odpornościowy) organizmu. W przypadku nietolerancji pokarmowej dolegliwości i choroba rozwijają się bez udziału układu immunologicznego. W poniższej tabeli przedstawiono główne różnice miedzy alergią, a nietolerancją pokarmową.

 

Alergia pokarmowa Nietolerancja pokarmowa
alergizacja przy pierwszym kontakcie z alergenem objawy mogą wystąpić w każdej chwili po spożyciu nietolerowanego rodzaju pożywienia
wystarczy mała ilość alergenu nasilenie objawów jest zależne od spożytej dawki nietolerowanego składnika
objawy pojawiają się nagle objawy są opóźnione w czasie
charakterystyczny obraz kliniczny objawy przypominają alergię
diagnostyka: obecność przeciwciał IgE (testy skórne, testy z krwi) w diagnostyce pomocne jest badanie niedoboru enzymów (np. oksydazy diaminowej DAO)

Statystyki

Coraz częściej diagnozowane są niekorzystne reakcje naszego organizmu, w których rozwój nie jest zaangażowany układ immunologiczny. Mamy wówczas do czynienia z nietolerancją pokarmową, zwaną również pseudoalergią. Mechanizm nietolerancji pokarmowej jest najczęściej związany z niedoborem lub zbyt małą aktywnością enzymu rozkładającego określony składnik pokarmowy. Wśród najczęściej występujących nietolerancji pokarmowych możemy wyróżnić nietolerancję laktozy, fruktozy, czy nietolerancję histaminy (NH).

Jednostka chorobowa Częstość występowania (% zachodniej populacji)
nietolerancja laktozy 10-30%
nietolerancja (złe wchłanianie) fruktozy 5-7%
alergia pokarmowa 3-5%
nietolerancja histaminy 1-2%
celiakia (choroba trzewna, wrodzona nietolerancja glutenu) 0,5%
wrodzona nietolerancja fruktozy <0,1%

Co to jest histamina?

Histamina – to amina biogenna, która powstaje w komórkach naszego organizmu z aminokwasu zwanego histydyną.

wzór chemiczny histaminy

Histamina pełni ważną rolę w wielu procesach życiowych np. zasypianie, produkcja soku żołądkowego.

Histamina uwalniana jest także w wyniku reakcji alergicznych antygen-przeciwciało oraz pod wpływem niektórych czynników np: antybiotyki, niektóre alkaloidy, peptydy i enzymy, niektóre leki (atropina, morfina), w sytuacjach stresu, w stanach zapalnych, w stanach uszkodzenia tkanek, po użądleniach owadów czy ukąszeniach. Histamina może być również dostarczana do naszego organizmu wraz ze spożytym pokarmem np. pokarmy bogate w histaminę.

Jak działa histamina?

Histamina działa poprzez receptory histaminowe (H), zlokalizowane na zewnętrznej błonie większości  komórek wchodzących w skład naszego organizmu. Odkryto do tej pory 4 rodzaje receptorów histaminowych (H1, H2, H3, H4). Różne rodzaje receptorów są zlokalizowane na różnych komórkach, stąd różnorodność objawów wywołanych obecnością histaminy! (patrz tabela 1.)

Jak działa histamina?

Tabela 1. Występowanie i efekty działania histaminy.

Na co działa histamina

Objawy

Uwagi. Zalecenia.

Skóra

  • świąd
  • pokrzywka
  • zaczerwienienie

Warto rozważyć występowanie nietolerancji histaminy, jeżeli nie odkryliśmy do tej pory konkretnych alergenów, wywołujących u nas wymienione dolegliwości, zwłaszcza jeżeli mają one charakter nawracający lub utrzymują się mimo leczenia maściami, kremami itp.

Uwaga!
Często wymienione objawy np. świąd dotyczy okolic otworów zewnętrznych uszu, nozdrza, a także skóra w okolicy odbytu. Ta ostania lokalizacja często mylona jest ze świądem z powodu hemoroidów, lub obecnością owsików. Koniecznie należy wykonać diagnostykę w kierunku nietolerancji histaminy.

Żołądek i jelita

  • biegunka
  • bóle i kurcze żołądka
  • napadowe skurcze jelit (często mylone z zespołem jelita drażliwego)
  • wzdęcia (często mylone z niestrawnością)

Bardzo możliwe, że wieloletnie kłopoty i błędne lub niepewne rozpoznania zespołu jelita drażliwego, choroby Crohna, nietolerancji laktozy, fruktozy, glutenu, są faktycznie BŁĘDNE, gdyż pacjent cierpi na nietolerancję histaminy. Warto wówczas oznaczyć aktywność enzymu oksydazy diaminowej (DAO) i poziom histaminy we krwi, a także odstawić produkty bogatohistaminowe.

Macica

  • bóle przypominające miesiączkę, bez krwawień, a czasem z nieregularnymi krwawieniami

Zalecana konsultacja ginekologiczna.

Układ oddechowy

  • zatkany nos
  • wodnisty katar
  • kichanie (zespół objawów dokładnie przypomina alergiczny nieżyt nosa)
  • skurcz oskrzeli
  • świsty
  • duszność (zespół objawów przypomina astmę oskrzelową)

Należy rozważyć możliwość występowania nietolerancji pokarmowych w sytuacji, gdy testy alergiczne czy poziomy IgE są prawidłowe.

Układ krążenia krwi

  • nierówne bicie serca
  • wahania ciśnienia krwi
  • głównie spadki (czasami o znacznym nasileniu)

Warto rozważyć możliwość występowania nietolerancji histaminy przy braku innych przyczyn kardiologicznych.

Układ nerwowy

  • zawroty głowy (bardzo często mylone z problemami krążenia mózgowego)
  • podniecenie, pobudzenie
  • niemożność zaśnięcia
  • rozregulowanie rytmu sen/czuwanie
  • nudności
  • wymioty wywołane reakcją mózgu na nadmiar histaminy we krwi
  • migrenowe bóle głowy (często nie reagujące na leki przeciwmigrenowe)

Silne bóle głowy, po niewielkiej dawce alkoholu, szczególnie po czerwonym winie. Późne zasypianie (mimo leżenia w łóżku) – fizjologicznie do zaśnięcia potrzebujemy spadku stężenia histaminy we krwi i mózgu, w przypadku nietolerancji histaminy, mamy ciągły nadmiar histaminy we krwi i podwyższoną z tego powodu aktywność mózgu.

Ogólny

Wpływ na:

  • regulację temperatury
  • apetyt
  • przyjmowanie pokarmów
  • uczenie się i zapamiętywanie

U dzieci z nietolerancją histaminy: występują często nadpobudliwość i kłopoty z nauką.

Dodatkowo:
utrzymująca się, nieznacznie podwyższona temperatura, stany podgorączkowe bez widocznej infekcji, wzmożone pocenie się, zwiększone pragnienie.

Mirosław Mastej.: To może być HIT. Hipoalergiczni, sierpień 2016, 42-55.

Co to jest nietolerancja histaminy?

Nietolerancja histaminy to brak lub znaczne osłabienie aktywności oksydazy diaminowej (DAO) – enzymu rozkładającego histaminę – lub dysproporcja pomiędzy podażą histaminy z żywności a zdolnością DAO do jej przekształcania w jelicie. Z tego powodu histamina rozkładana jest z opóźnieniem, kumuluje się w organizmie i wywołuje objawy podobne do alergicznych.

Efekt
Organizm reaguje na nadwyżkę histaminy objawami podobnymi do alergii. Istotne jest by wiedzieć, że pomimo podobieństwa objawów, nie jest to alergia, lecz nietolerancja.

Przyczyny nietolerancji histaminy

Nietolerancja histaminy wynika z kumulacji w organizmie przyjmowanej wraz z pożywieniem histaminy i/lub braku możliwości jej prawidłowego i szybkiego rozłożenia.

W praktyce bezpośrednią przyczyną opisywanej nietolerancji może być genetyczny deficyt enzymu oksydazy diaminowej (DAO), zbyt duża ilość histaminy przyjmowanej z pokarmem, bądź działanie związków hamujących aktywność enzymu (inhibitory DAO).

Większość badań wskazuje na zbyt niski poziom DAO jako główną przyczynę nietolerancji histaminy, jednak niedostateczna ilość N-metylotransferazy histaminy (HNMT), drugiego enzymu rozkładającego histaminę, również może mieć znaczenie.

Przyczyny nietolerancji histaminy

Objawy nietolerancji histaminy
Objawy nietolerancji histaminy

Histamina jest rozkładana w jelitach przez enzymy, w tym przypadku przez enzym oksydazę diaminową (DAO) aktywnie wytwarzany w jelicie cienkim. Jego niedobór lub zmniejszona aktywność może się przyczynić do wywołania nietolerancji histaminy.

Nadmiar histaminy w organizmie może zaś prowadzić do wystąpienia wielu zróżnicowanych objawów.

Niedobór lub brak wystarczającej aktywności diaminoksydazy (DAO) może prowadzić do wystąpienia szeregu objawów. Do najczęstszych z nich należą:

  • głowa bóle głowy, migrena
  • skóra świąd, pokrzywka, wysypka
  • grzyby bóle brzucha, wzdęcia, nudności, skurcze jelit
  • płuca duszność, trudności z oddychaniem
  • serce kołatanie serca, szybkie bicie serca
  • orzechy wodnisty katar, obrzęk i uczucie zatkanego nosa

Diagnostyka nietolerancji histaminy

Wywiad chorobowy – prowadzenie dziennika posiłków i objawów, w którym zapisujemy spożyte przez nas pokarmy i odnotowujemy zmiany w samopoczuciu.

Obecność typowych objawów „alergicznych”, mających związek ze spożytym pożywieniem zawierającym dużo histaminy.

Wykonanie badania diagnostycznego na oznaczenie aktywności oksydazy diaminowej (DAO) we krwi. Aktywność DAO we krwi koreluje z aktywnością DAO w jelitach i tkankach. Niska aktywność DAO we krwi oznacza niską aktywność w jelitach.

  • aktywność DAO > 10 jednostek na ml – brak nietolerancji histaminy
  • aktywność DAO < 3 jednostek na ml – nietolerancja histaminy
  • wartość pomiędzy 3 a 10 może, ale nie musi wskazywać na nietolerancję histaminy (wówczas wynik należy oceniać zawsze z dokładną analizą objawów i innych danych)

Wykonanie badania diagnostycznego na oznaczenie stężenia histaminy we krwi. Prawidłowe wartości to od 0,3 do 1,0 ng/mL.

Dodatkowe wskazania
  • Unikać spożywania nietolerowanego pokarmu
  • Stosować zbilansowaną dietę, zapobiegającą niedoborom składników odżywczych
  • Zwracać baczną uwagę na skład produktów spożywczych
  • Unikać spożywania żywności wysokoprzetworzonej (konserwanty)

Artykuły

plik pdf HISTAsolv – ulotka informacyjna: POBIERZ

Do niedawna uznawana za marginalny problem w medycynie, nietolerancja histaminy jest przyczyną dolegliwości podobnych do alergii. Inne są jednak jej przyczyny i zupełnie inaczej należy ją leczyć. Jak odróżnić ją od alergii i co robić w razie pojawienia się nietolerancji histaminy w codziennym życiu?
TEKST: dr n. med. Mirosław Mastej.

plik pdf pobierz plik pdf